Dewiza

Ten artykuł dotyczy dewizy - zasady postępowania. Zobacz też: dewizy - środki płatnicze.

Pałac w Kozłówce, dewiza Zamoyskich To mniey boli

Dewiza (z fr. devise "godło, zawołanie", z łac. sententia divisa "myśl wydzielona") - krótkie zdanie definiujące ogólną zasadę postępowania osoby lub rodu osób, organizacji lub instytucji, wyrażone najczęściej w języku narodowym lub po łacinie, rzadziej w innych językach^[1]; także rodzaj epigrafu.

Oprócz rodów, w których dewiza rodowa obejmowała członków rodu, dewizy najczęściej mają organizacje, jak państwa, miasta, uczelnie, siły zbrojne i ich części, instytucje państwowe, ordery, stowarzyszenia i inne. Rzadziej dewizy osobiste mają pojedyncze osoby - zwykle związane jest to wówczas z pełnionym urzędem, np. kardynał. Pojęcie dewizy używane jest także w znaczeniu potocznym lub żartobliwym, jako czyjejś cechy lub używanego powiedzenia.

Dewiza heraldyczna (herbowa) umieszczona jest zwykle na wstędze pod tarczą herbową.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Dewiza herbowa.

Dewizy heraldyczne w herbach szlacheckich zaczęły pojawiać się w XV w. i pochodziły najczęściej od rycerskiego okrzyku bojowego, jak na przykład dewiza Ryszarda Lwie Serce "Dieu et mon droit" ("Bóg i moje prawo"), która później stała się elementem herbu Wielkiej Brytanii. W Polsce, początkowo nieznane, dewizy heraldyczne zaczęły pojawiać się w XVIII w. i nawiązywały do tradycji rodzinnych, jak na przykład dewiza Radziwiłłów Bóg nam radzi czy dewiza Zamojskich To mniej boli^[2].

Dewizy heraldyczne w herbach miejskich również umieszczone są na wstędze, jak na przykład dewiza Nec temere, nec timide ("Ani zuchwale, ani bojaźliwie") w herbie wielkim Gdańska, Semper invicta ("Zawsze niezwyciężona") w herbie wielkim Warszawy czy Semper fidelis ("Zawsze wierny") w polskim herbie Lwowa.

[edytuj] Dewizy

[edytuj] Dewizy państw

• Dieu et mon droit (fr. Bóg i moje prawo) – dewiza Anglii
• Por la razón o la fuerza (hiszp.Rozumem lub siłą) - dewiza Chile
• Samo sloga Srbina spasava (serb. Tylko jedność ocali Serbów) – dewiza Serbów
• Liberté, Egalité, Fraternité (fr. Wolność, Równość, Braterstwo) – dewiza rewolucji francuskiej i Republiki Francuskiej
• Jedność w różnorodności - dewiza Unii Europejskiej
• Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się! (ros. Пролетарии всех стран, соединяйтесь!) - dewiza ZSRR i republik radzieckich

[edytuj] Na polskich sztandarach

• Bóg, Honor, Ojczyzna – np. na ostatnio wręczanych (niekiedy uznawana za nieoficjalną dewizę Polski)
• Honor i Ojczyzna – np. na sztandarach pułkowych września 1939
• Wolność, Całość, Niepodległość - np. na sztandarach powstania styczniowego
• Za wolność naszą i waszą – np. na sztandarach powstania listopadowego
• Z Bogiem za Ojczyznę - np. na sztandarach Wojsk Wielkopolskich
• Żywią i Bronią – np. na sztandarach insurekcji kościuszkowskiej

[edytuj] Dewizy miast

• Stark im Recht (niem. silni w prawie) – dewiza Frankfurtu nad Menem
• Nec temere nec timide (łac. ani zuchwale, ani bojaźliwie) – dewiza miasta Gdańska
• Fidelitatem et Constantiam (łac. Wierność i Stałość) - dewiza Miasta Lublin
• Semper fidelis (łac. zawsze wierny) – dewiza polskiego Lwowa, rozciągana na całe Kresy oraz Exeteru, White Plains, Saint-Malo, a także Amerykańskiej Piechoty Morskiej
• Ex navicula navis (łac. z łódeczki łódź) – dewiza miasta Łodzi
• Fluctuat nec mergitur (fr. kołysze się, lecz nie tonie) – dewiza Paryża
• Praga Caput Rei Publicae (łac. Praga stolicą Rzeczypospolitej) – dewiza Pragi
• Virtute et labore angere (łac. Wzbogacać męstwem i pracą) – dewiza miasta Płocka
• Sit Intra te Concordia et Publica Felicitas (łac. w twych murach panuje zgoda i szczęście powszechne) – dewiza Roztoki
• Semper invicta (łac. Zawsze niezwyciężona) – dewiza Warszawy

[edytuj] Dewizy osobiste

• Festina lente (łac. śpiesz się powoli) – dewiza Oktawiana Augusta
• Cooperatores Veritatis (łac. współpracownicy prawdy) – dewiza papieża Benedykta XVI
• Totus Tuus (łac. cały Twój) – dewiza papieża Jana Pawła II.
• Sursum corda (łac. W górę serca) – dewiza kard. Stanisława Dziwisza
• Caritati in Iustitia (łac. Dla miłości i sprawiedliwości) – dewiza kard. Józefa Glempa, prymasa Polski
• Scio me nihil scire (Wiem, że nic nie wiem) - Sokrates

[edytuj] Inne dewizy

Dewiza "Arbeit macht frei" nad bramą wejściowa do Auschwitz.

• Arbeit macht frei (niem. praca czyni wolnym) – na bramie Auschwitz-Birkenau
• Gloria Victis (łac. chwała zwyciężonym)
• Honi soit qui mal y pense (starofr. Hańba temu, kto źle o tym myśli) – dewiza Orderu Podwiązki
• Siempre vencedor, jamás vencido (hiszp.Zawsze zwycięscy, nigdy pokonani) - dewiza Armii Chilijskiej
• Ora et labora (łac. módl się i pracuj) - dewiza zakonu benedyktynów
• Senatus Populusque Romanus (łac. Senat i Lud Rzymski) – dewiza starożytnego Rzymu z czasów republiki
• Per aspera ad astra (łac. przez trudy do gwiazd) – dewiza m.in. krzyża harcerskiego i Sił Powietrznych RPA
• Per ardua ad astra (łac. przez przeciwności do gwiazd) – dewiza brytyjskiego lotnictwa wojskowego Royal Air Force

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• motto