Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka
|
|||||
|
|||||
| Dewiza Пролетарі всіх країн, єднайтеся! (Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!) |
|||||
| Stolica | |||||
| Hymn | |||||
| Data utworzenia | 25 grudnia 1917 | ||||
| Data likwidacji | 24 sierpnia 1991 | ||||
 |
|||||
| Powierzchnia | 603 700 km² | ||||
| Miejsce w ZSRR | 3 | ||||
| Ludność
|
51 706 750 os. | ||||
| Miejsce w ZSRR | 2 | ||||
| Gęstość zaludnienia | 85,6 os./km² | ||||
 |
| To jest artykuł z cyklu Historia Ukrainy |
Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka, skrótowo Ukraińska SRR (ros. Украинская Советская Социалистическая Республика, Ukrainskaja Sowietskaja Socijalisticzieskaja Riespublika, ukr. Українська Радянська Соціалістична Республіка, Ukrajinska Radianska Socialistyczna Respublika) - państwo marionetkowe zależne od RFSRR 1918 - 1922, od grudnia 1922 republika związkowa ZSRR.
Spis treści |
[edytuj] Historia
[edytuj] Powstanie
Twór polityczny powstały na ziemiach ukraińskich w wyniku rewolucji październikowej w 1917. Bolszewicy próbowali przejąć władzę w Kijowie równolegle do przewrotu w Piotrogrodzie , zostało to jednak uniemożliwione przez oddziały lojalne wobec Ukraińskiej Centralnej Rady, która 20 listopada 1917 proklamowała niepodległość Ukraińskiej Republiki Ludowej. W konsekwencji 24-25 grudnia 1917 roku w Charkowie bolszewicy stworzyli marionetkową Ukraińską Ludową Republikę Rad (nazwa podobna do Ukraińskiej Republiki Ludowej). Oddziały bolszewików rozpoczęły inwazję Ukrainy i 8 lutego 1918 roku zajęły Kijów. Po traktacie brzeskim terytorium Ukrainy znalazło się pod okupacją wojsk niemieckich i austro-węgierskich, zaś RFSRR była zmuszona uznać niepodległość Ukraińskiej Republiki Ludowej i 12 czerwca 1918 zawrzeć z Państwem Ukraińskim zawieszenie broni, preliminaryjne do traktatu pokojowego. W latach 1918-1920 Kijów znajdował się kolejno we władaniu Ukraińskiej Republiki Ludowej, Hetmanatu, ponownie URL, bolszewików, Armii Ochotniczej gen.Antona Denikina, ponownie URL, bolszewików, sił URL sprzymierzonych z Polską, by od czerwca 1920 ostatecznie znaleźć się w rękach sowieckich. 5-12 lipca 1918 roku utworzono ukraiński oddział WKP(b).
Zobacz więcej w osobnych artykułach: Ukraińska Republika Ludowa, Traktat Brzeski, Operacja kijowska (1919), Hetmanat, Wyprawa kijowska (1920).Po kapitulacji Niemiec na froncie zachodnim (11 listopada 1918) rząd bolszewicki uznał traktat brzeski za niebyły i równolegle do wycofywania się wojsk niemieckich z tzw. Ober-Ostu rozpoczął zajmowanie opuszczanych przez Niemców terytoriów siłami Armii Czerwonej i proklamowanie w tym celu marionetkowych republik sowieckich. 30 listopada 1918 w Moskwie utworzony został w celu zamaskowania agresji Rosji Sowieckiej przeciw Ukraińskiej Republice Ludowej Tymczasowy Robotniczo-Chłopski Rząd Ukrainy na czele z Jurijem Piatakowem.
3 stycznia 1919 r. Armia Czerwona zajęła Charków, który stał się pierwszą siedzibą rządu i stolicą USRR. 25 stycznia 1919 Rząd Tymczasowy uchwalił połączenie Ukrainy z Rosją na zasadach radzieckiej federacji, a 29 stycznia został przemianowany na Radę Komisarzy Ludowych USRR. 10 marca 1919 roku uchwalono konstytucję USRR. Jej stolicą został Charków. USRR brała udział w negocjacjach pokojowych z Polską prowadzonych w Mińsku i Rydze w 1920 roku. Została uznana przez rząd Polski za jedynego reprezentanta ludności ukraińskiej, Polska odmówiła tym samym dotrzymania sojuszniczych zobowiązań wobec Ukraińców oraz uznawania Ukraińskiej Republiki Ludowej. Żołnierze armii URL zostali internowani , nadal natomiast istniał i funkcjonował rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej na emigracji.
Zobacz więcej w osobnych artykułach: Wojna ukraińsko-radziecka 1917-1921, wojna polsko-bolszewicka, Umowa warszawska, Traktat ryski (1921).[edytuj] Funkcjonowanie kraju
.svg&filetimestamp=20071007015941)
USRR stanowiła do grudnia 1922 formalnie niezależne państwo,bez własnej armii, posiadające jednak własną służbę dyplomatyczną.[1] W grudniu 1922 po utworzeniu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich stała się republiką związkową ZSRR (największą po RFSRR). Na czele USRR stali w początku lat dwudziestych Stanisław Kosior, Emanuel Kwiring (sekretarze KP(b)U) oraz Chrystian Rakowski (przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych), Mykoła Skrypnyk (komisarz oświaty), którzy prowadzili politykę "ukrainizacji" w szkolnictwie i administracji. W latach 30. zostali oni zamordowani na rozkaz Stalina (Skrypnyk popełnił samobójstwo) pod zarzutem "burżuazyjnego nacjonalizmu". Później władzami Ukrainy kierowali posłuszni wykonawcy poleceń Stalina: Łazar Kaganowicz, Stanisław Kosior oraz Nikita Chruszczow.
Zobacz więcej w osobnych artykułach: Polityka ukrainizacji w USRR w latach 1923-1929, Rada Komisarzy Ludowych USRR.Poza brutalną czystkę polityczną USRR wstrząsnęła w latach trzydziestych sztucznie wywołana przez Stalina klęska głodu po rozpoczęciu kolektywizacji. Oblicza się, że zginęło wówczas ok. 5 mln obywateli republiki (choć te dane są trudno weryfikowalne). Rozprawiono się również z duchownymi oraz przedstawicielami mniejszości narodowych, szczególnie Polakami i Żydami[potrzebne źródło]. Zlikwidowano polski obwód autonomiczny na Wołyniu (tzw. Marchlewszczyzna) a wielu polskich komunistów (w tym Tomasza Dąbala) stracono.
Zobacz więcej w osobnych artykułach: Wielki głód na Ukrainie, Polska operacja NKWD.W 1934 roku stolicę państwa przeniesiono do Kijowa "gubiąc" po drodze niewygodnych działaczy. Wówczas dokonano też podziału państwa na obwody: kijowski, charkowski, winnicki, zaporoski i doniecki.
Zobacz więcej w osobnym artykule: Administracyjny podział Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.Począwszy od 1930 przez całe lata trzydzieste OGPU a następnie NKWD prowadziło na terenie USRR masowy terror policyjny skierowany w szczególności przeciw ukraińskiej inteligencji,a następnie działaczom ukraińskiej partii komunistycznej (sekcji WKP(b)).
Zobacz więcej w osobnym artykule: Wielki terror (ZSRR).Ukrainę przyjęto wraz z Białoruską SRR i ZSRR do ONZ jako pełnoprawnego członka. Uzasadniano to faktem, iż skoro formalnie brytyjskie dominia - Kanada i Australia także były członkami tej organizacji, nie ma przeszkód, by także niektóre z republik ZSRR weszły w skład ONZ, by zrównać brytyjską przewagę. Ponadto prawo do nadreprezentacji mogło być nagrodą za walkę z faszyzmem.
W 1986 roku Ukrainą wstrząsnęła awaria elektrowni w Czarnobylu, którą władze z początku starały się bagatelizować. Główne szkody poczyniła ona jednak na sąsiedniej Białorusi.
[edytuj] Likwidacja
Ukraińska SRR przestała oficjalnie istnieć 16 grudnia 1991, gdy uznane zostało niepodległe państwo ukraińskie. Przywrócono mu tradycyjne godło, hymn oraz wybrano nowe władze.
[edytuj] Przywódcy kraju
Faktycznymi przywódcami kraju byli pierwsi sekretarze Komunistycznej Partii Ukrainy:
- Jurij Piatakow (1918)
- Stanisław Kosior (1919-1920)
- Dmytro Manuilśkyj (1921-1923)
- Emanuel Kwiring (1923-1925)
- Łazar Kaganowicz (1925-1928)
- Stanisław Kosior (1928-1938)
- Nikita Chruszczow (1938-1947)
- Łazar Kaganowicz (1947)
- Nikita Chruszczow (1947-1949)
- Leonid Mielnikow (1949-1953)
- Aleksiej Kiriczenko (1953-1957)
- Nikołaj Podgorny (1957-1963)
- Petro Szelest (1963-1972)
- Wołodymyr Szczerbyckyj (1972-1989)
- Władimir Iwaszko (1989-1990)
- Stanisław Gurienko (1990-1991)
Zobacz też:Rada Komisarzy Ludowych USRR
[edytuj] Obszar i granice
Pierwotnie, do 1939 r. USRR objęła swymi granicami większość obecnych ziem ukraińskich poza Galicją, zachodnią częścią Wołynia, Bukowiną, Polesiem i Rusią Zakarpacką.
Po agresji na Polskę 17 września 1939 nastąpiło przyłączenie do USRR nowych terenów ze Lwowem, Łuckiem i Stanisławowem (co propaganda sowiecka ochrzciła mianem "zjednoczenia ziem ukraińskich".
W 1940 roku Rumunia została zmuszona do zrzeczenia się na rzecz ZSRR pewnych obszarów, spośród których Bukowinę i południową Besarabię włączono w skład Ukraińskiej SRR. Jednocześnie z obszaru Ukraińskiej SRR wyłączono część terenów wchodzącej dotąd w skład Ukrainy Mołdawskiej ASRR. Obszary te wraz z pozostałymi częściami ziem odebranych Rumunii utworzyły Mołdawską SRR.
Po 1945 roku niemal wszystkie polskie tereny zajęte w 1939 roku zostały przy Ukraińskiej SRR, jedynie niewielkie skrawki powróciły do Polski. Ponadto do USRR przyłączono tereny Rusi Zakarpackiej, które do 1938/39 wchodziły w skład Czechosłowacji, a następnie - Węgier.
Ostatecznie granice Ukraińskiej SRR uformowały się w 1954 r., kiedy to Rosyjska FSRR podarowała Ukraińskiej Krym. Odtąd Ukraina obejmowała obszar 603 716 km², który w 1984 roku zamieszkiwało 50,667 milionów osób.
Ukraińska SRR graniczyła z Polską, Węgrami, Czechosłowacją i Rumunią. Wewnątrz ZSRR graniczyła z Białoruską SRR, Rosyjską FSRR i Mołdawską SRR.
[edytuj] Autonomiczne obszary wewnątrz Ukraińskiej SRR
W skład Ukraińskiej SRR wchodziły autonomiczne narodowe jednostki polityczno administracyjne:
- Mołdawski Obwód Autonomiczny (1924), przekształcony w Mołdawską ASRR (1924 - 1940)
- Polski Rejon Narodowy im. Juliana Marchlewskiego (1925 - 1935)
- W 1991 r., tuż przed rozwiązaniem ZSRR i likwidacją Ukraińskiej SRR powstała na Krymie Krymska ASRR
[edytuj] Przypisy
- ↑ Posłem USRR w Warszawie był w latach 1921-1923 Ołeksandr Szumski.
[edytuj] Zobacz też
- Zwierzchnicy aparatu państwowego Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej
- Historia Ukrainy
- Administracyjny podział Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
||||||||||||
